Zeist/Heerlen 9 April 2004 door Josette Mulders, Limburgs Dagblad -
Monumentenzorg onderzoekt of de mijnsteenberg van de voormalige Oranje Nassau IV-mijn in de Heerlense wijk Heksenberg het waard is een monument te worden. Volgens de dienst voldoet de aanvraag voor de monumentenstatus aan alle criteria. Het gaat hierbij om een unieke beslissing van Monumentenzorg. Nooit eerder bekeek de dienst de cultuurhistorische waarde van een mijnsteenberg. Nederland beschikt over 55.000 monumenten, maar daaronder bevindt zich geen enkele mijnsteenberg. Volgens een woordvoerder van Monumentenzorg is de mijnsteenberg 'een curiosum, een relict uit verdwenen tijden'.
Over tien maanden maakt Monumentenzorg bekend of de berg al dan niet de status van monument krijgt. Tot die tijd mag er absoluut niets met of aan de berg gebeuren. De gemeente Heerlen moet nu binnen vijf maanden aan Monumentenzorg laten weten hoe zij de toekomst van de berg ziet. Ook Gedeputeerde Staten moeten zich daarover uitspreken omdat de berg buiten de bebouwde kom ligt. Verder wordt ook een standpunt verwacht van de Raad voor Cultuur. Deze instantie beoordeelt de berg vooral op zijn cultuurhistorische waarde. Aan de hand van al deze adviezen neemt Monumentenzorg uiteindelijk namens de staatssecretaris van cultuur een besluit over de status van de berg.
De aanvraag voor een monumentenstatus voor de berg is in Heerlen zeer omstreden. De eigenaar van de berg, zandwinningsbedrijf Sigrano, wil de berg afgraven omdat er kostbaar zilverzand onder ligt. Eerder dreigde het bedrijf al een claim van dertig miljoen euro in te dienen als de berg daadwerkelijk een monument wordt. Een meerderheid van de gemeenteraad van Heerlen ziet de berg ook liever verdwijnen. Dit in tegenstelling tot het college van B en W, dat voorstander is van een monumentenstatus. Het college had de aanvraag het liefst zelf willen indienen, maar kon dat niet, omdat de raad dat niet wilde. Uiteindelijk werd het verzoek gedaan door bewoners van de wijk Heksenberg die daartoe een speciale stichting vormden.
Het zag er lange tijd naar uit dat Monumentenzorg de aanvraag niet in behandeling kon nemen. Het was maar de vraag of de criteria 'door mensenhand gemaakt' en 'onroerende zaak' gelden voor de mijnsteenberg. Woordvoerder Ben de Vries: ,,De berg is ontstaan door de hand van de mens en er is sprake van ontwerpmatig handelen. De lopende band die de mijnsteen transporteerde hield niet zomaar ergens stil. De grootte, het silhouet en de vorm van de mijnsteenberg zijn het gevolg van ontwerpmatig handelen.''
Voor Monumentenzorg is het een uitgemaakte zaak dat de berg 'onroerend' is. De Vries: ,,Mede door dat ontwerpmatig handelen is de berg een onderdeel geworden van de grond. Hij is niet tijdelijk. Hij ligt er al meer dan vijftig jaar en de berg is vergroeid met de grond. Zou je de berg afgraven en elders neerleggen, dan druist dat in tegen het ontwerpmatig handelen. De berg is ontstaan door bewust menselijk handelen.'' Meer